AJANS04/AĞRI - Mersin Ağrılılar Derneği tarafından yapılan paylaşım, Ağrı’nın sinema tarihinde iz bırakan yönünü bir kez daha hatırlattı. Paylaşımda, Ağrı ile özdeşleşen “Ağrı Dağı Efsanesi”, “Derman”, “Dilan”, “Ağrı’ya Dönüş” ve “Annemin Şarkısı” gibi yapımların afişlerine yer verildi. Ağrı’nın doğal güzellikleri, sert iklimi, köy yaşamı, tarihi mekânları ve güçlü kültürel hafızası, Türk sinemasında farklı dönemlerde önemli hikâyelere ev sahipliği yaptı.


Yeşilçam’dan günümüz sinemasına uzanan bu yapımlar, Ağrı’yı yalnızca bir coğrafya olarak değil, aynı zamanda hikâye kuran, duygu taşıyan ve sinema perdesinde iz bırakan güçlü bir mekân olarak öne çıkardı. Ağrı Dağı’nın heybeti, Doğubayazıt’ın tarihi dokusu, İshak Paşa Sarayı’nın mistik atmosferi ve kırsal yaşamın zorlu gerçekliği, birçok yönetmenin kamerasına konu oldu.


YEŞİLÇAM’IN AĞRI HAFIZASI

Ağrı denildiğinde sinema tarihinde ilk akla gelen yapımlardan biri, Yaşar Kemal’in aynı adlı eserinden uyarlanan “Ağrı Dağı Efsanesi” oldu. Memduh Ün’ün yönettiği 1975 yapımı filmde Fatma Girik ve Hakan Balamir başrolleri paylaştı. Film, Çoban Ahmet ile Gülbahar’ın aşkı üzerinden Ağrı Dağı çevresinde şekillenen destansı bir anlatıyı beyaz perdeye taşıdı.

Ağrı’nın sinema hafızasında özel bir yere sahip olan bir diğer yapım ise 1983 tarihli “Derman” filmi oldu. Şerif Gören’in yönettiği, Hülya Koçyiğit, Tarık Akan, Talat Bulut ve Nur Sürer’in rol aldığı film, Ağrı’nın Yakınca Köyü’nde çekildi. Zorlu kış şartları, köy yaşamı ve sağlık hizmetlerine ulaşım gibi konular üzerinden ilerleyen film, yalnızca oyuncu kadrosuyla değil, Ağrı’nın sert coğrafyasını güçlü biçimde yansıtmasıyla da hafızalarda kaldı.



AĞRI, DRAM VE GÖÇ HİKÂYELERİNE SAHNE OLDU

1987 yapımı “Dilan” filmi de Ağrı ile anılan yapımlar arasında yer aldı. Erden Kıral’ın yönettiği filmde Derya Arbaş, Hakan Balamir ve Yılmaz Zafer gibi isimler rol aldı. Doğu Anadolu’nun kırsal atmosferinde geçen film, aşk, toplumsal baskı, başlık parası ve güç ilişkileri üzerinden dramatik bir hikâye anlattı.

1990’lı yıllarda ise “Ağrı’ya Dönüş” filmi dikkat çekti. Tunca Yönder’in yönettiği, Haluk Şahin’in aynı adlı eserinden uyarlanan filmde Can Gürzap, Haluk Kurtoğlu ve Ayşegül Aldinç rol aldı. Film, geçmişle yüzleşme, hafıza ve Doğubayazıt’a dönüş üzerinden ilerleyen hikâyesiyle Ağrı’nın yalnızca doğasıyla değil, tarihsel ve toplumsal belleğiyle de sinemaya konu olduğunu gösterdi.


DOĞUBAYAZIT VE İSHAK PAŞA SARAYI KAMERALARIN GÖZDESİ OLDU

Son yıllarda Ağrı, yalnızca yerli yapımların değil, yabancı film ekiplerinin de ilgisini çekmeye başladı. Doğubayazıt ilçesi, Ağrı Dağı, İshak Paşa Sarayı, Nuh’un Gemisi kalıntıları olduğuna inanılan bölge ve Meteor Çukuru gibi alanlarla sinema ve belgesel yapımları için dikkat çeken bir plato haline geldi.

2022 yılında Çek yapımı “The Extractors” adlı macera filminin bazı sahneleri Doğubayazıt’ta çekildi. Pakistan’da kaçırılan iki Çek kızının kurtarılma sürecini konu alan yapım için İshak Paşa Sarayı çevresi ve bölgenin doğal dokusu kullanıldı. Bu çekimler, Ağrı’nın uluslararası yapımlar açısından da potansiyel taşıdığını ortaya koydu.

Ağrı’nın kültürel ve doğal zenginlikleri belgesel yapımlarda da kendine yer buldu. TRT Belgesel’de yayınlanan “Geçmişin Gölgesinde | Ağrı” bölümü, Ağrı Dağı ve İshak Paşa Sarayı’nın tarihsel ve görsel gücünü ekranlara taşıyan yapımlardan biri olarak öne çıktı.


AĞRI’NIN SİNEMA POTANSİYELİ YENİDEN GÜNDEMDE

Mersin Ağrılılar Derneği’nin paylaşımı, Ağrı’nın bugüne kadar sinemada bıraktığı izleri yeniden hatırlatırken, kentin gelecekte daha fazla film, dizi ve belgesel projesine ev sahipliği yapabileceğini de gündeme getirdi. Ağrı Dağı, İshak Paşa Sarayı, Doğubayazıt, Diyadin, Tendürek, Meteor Çukuru, köy yaşamı ve sınır hattı gibi güçlü mekânlar, sinema dili açısından büyük bir anlatı zenginliği sunuyor.

Ağrı’da çekilen ya da Ağrı ile güçlü bağ kuran yapımlar, kentin yalnızca doğal güzellikleriyle değil, aynı zamanda insan hikâyeleri, göç, aşk, yoksulluk, direnç, hafıza ve aidiyet temalarıyla da sinema için önemli bir kaynak olduğunu gösteriyor. Bu nedenle Ağrı’nın, doğru tanıtım ve yapım desteğiyle bölgesel bir sinema platosuna dönüşebileceği değerlendiriliyor.


AĞRI’DA ÇEKİLEN VE AĞRI İLE ANILAN BAZI YAPIMLAR

Ağrı Dağı Efsanesi

Yönetmen: Memduh Ün

Yıl: 1975

Oyuncular: Fatma Girik, Hakan Balamir, Hayati Hamzaoğlu

Not: Yaşar Kemal’in aynı adlı eserinden sinemaya uyarlandı.

Derman

Yönetmen: Şerif Gören

Yıl: 1983

Oyuncular: Hülya Koçyiğit, Tarık Akan, Talat Bulut, Nur Sürer

Not: Ağrı’nın Yakınca Köyü’nde çekildi.

Dilan

Yönetmen: Erden Kıral

Yıl: 1987

Oyuncular: Derya Arbaş, Hakan Balamir, Yılmaz Zafer

Not: Doğu Anadolu kırsalında geçen dramatik hikâyesiyle Ağrı hafızasında yer aldı.

Ağrı’ya Dönüş

Yönetmen: Tunca Yönder

Yıl: 1994

Oyuncular: Can Gürzap, Haluk Kurtoğlu, Ayşegül Aldinç

Not: Haluk Şahin’in aynı adlı eserinden uyarlandı.

Annemin Şarkısı

Yönetmen: Erol Mintaş

Yıl: 2014

Oyuncular: Feyyaz Duman, Zübeyde Ronahi, Nesrin Cavadzade

Not: Çekimlerinin bir bölümü Doğubayazıt’ta gerçekleştirildi.

The Extractors

Yıl: 2022

Not: Çek yapımı macera filminin bazı sahneleri Doğubayazıt ve İshak Paşa Sarayı çevresinde çekildi.

Ammar

Yönetmen: Ömer Bayram Oğuz

Not: Ağrı merkez, Doğubayazıt, Eleşkirt ve Patnos’ta çekildiği belirtilen kısa film, festival başarısıyla gündeme geldi.

Geçmişin Gölgesinde | Ağrı

Yapım: TRT Belgesel

Not: Ağrı Dağı ve İshak Paşa Sarayı’nın tarihsel ve kültürel değerini ekranlara taşıdı.